กฎหมายว่าด้วยการผังเมือง กับเมืองที่ปรับตัวได้ดีและฟื้นตัวได้เร็ว : ขับเคลื่อนเมืองสู่ความสุขในยุคโควิด 19

โดย คุณวีระพงษ์ บุญญานุสนธิ์ ผู้เชี่ยวชาญพิเศษด้านการพัฒนากฎหมายผังเมือง

กฎหมายว่าด้วยการผังเมือง กับเมืองที่ปรับตัวได้ดีและฟื้นตัวได้เร็ว : ขับเคลื่อนเมืองสู่ความสุขในยุคโควิด 19 

ในขณะที่ทุกประเทศในโลกกำลังเผชิญกับวิกฤตการทางสุขลักษณะ อันเกิดจากการระบาดของเชื้อโควิด 19 อย่างหนัก ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพ เศรษฐกิจ การคมนาคมและการขนส่ง และสังคม ของมวลมนุษยชาติทั่งโลก ซึ่งเป็นสิ่งที่ย้ำเตือนทุกคนบนโลกใบนี้ว่า โลกใบนี้ได้เปลี่ยนไปอย่างช้า ๆ โดยมนุษย์ นั่นคือการพัฒนาเมือง เมื่อเกิดการระบาดของโรคโควิด 19 ทำให้ทุกอย่างหยุดชะงัก รวมทั้งการพัฒนาเมือง และรอการฟื้นฟูหลังจากการผ่อนคลายจากการระบาดของโรคโควิด 19 และเครื่องมือหนึ่งที่จะรองรับการฟื้นฟูเมืองก็คือ กฎหมายว่าด้วยการผังเมือง 

บริบทของกฎหมายว่าด้วยการผังเมืองที่มีต่อการฟื้นฟูเมือง หรือขับเคลื่อนเมืองในยุคโควิด 19 ให้นำไปสู่เมืองแห่งความสุขในด้านต่าง ๆ ได้ ต้องมีความยืดหยุ่น และสามารถรองรับต่อการเปลี่ยนแปลงของมิติโลกในยุคสมัยใหม่ ที่เกิดจากการแพร่ระบาดของโควิด 19 ที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน หรือโรคภัยต่าง ๆ ที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคตได้ ทั้งนี้ การวางผังเมืองจะต้องครอบคลุมทุกด้าน และตระหนักถึงความเปลี่ยนแปลงของโลก ทั้งทางด้านกายภาพ สังคม ศรษฐกิจ สภาพแวดล้อม เทคโนโลยี ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งการวางผังเมืองจะรวมถึง การออกกฎเกณฑ์ที่จะเป็นองค์ประกอบของผังเมือง ที่จะใช้ในการนำแนวความคิดของผู้วางและจัดทำผังเมืองไปสู่การปฏิบัติ นั่นคือ พระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2562 และคงต้องยอมรับกันว่าภัยที่เกิดจากโรคระบาดของมนุษย์ในอดีตและปัจจุบันนั้น ส่วนใหญ่เกิดจากการพัฒนาทางกายภาพของมนุษย์ เกิดจากการเปลี่ยนแปลงสภาพพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ เพื่อสนองต่อระบบทางเศรษฐกิจเป็นหลัก โดยไม่คำนึงถึงเรื่องผลกระทบต่อความสมดุลกับสิ่งแวดล้อม ก่อให้เกิดผลต่อสุขลักษณะที่จะตามมา แม้ว่าการผังเมืองตามพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2518 ที่ถูกยกเลิกไปแล้ว  และพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2562 ที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน จะให้ความสำคัญในเรื่องสุขลักษณะเป็นอันดับแรกในคำนิยาม* แต่ไม่มีใครให้ความสนใจ กลับไปสนใจเรื่องความสะดวกสบาย การใช้ประโยชน์ในทรัพย์สิน เพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจเป็นหลัก

เพราะฉะนั้น การผังเมืองในยุคโควิด 19 จึงต้องสร้างเมืองที่มีการปรับตัวได้ดี และฟื้นตัวได้เร็ว เพื่อขับเคลื่อนเมือง หรือฟื้นฟูเมืองในด้านต่าง ๆ ต้องมีความยืดหยุ่น เพื่อนำไปสู่เมืองที่ทำให้มีและดียิ่งขึ้น ซึ่งสุขลักษณะ ความสะดวกสบาย ความเป็นระเบียบ ความสวยงาม การใช้ประโยชน์ทรัพย์สิน การคมนาคมและการขนส่ง ความปลอดภัยของประชาชน สวัสดิการของสังคม การป้องกันภัยพิบัติ และการป้องกันความขัดแย้งในการใช้ประโยชน์ที่ดิน พร้อมทั้งต้องส่งเสริมเศรษฐกิจ สังคม และสภาพแวดล้อม และที่สำคัญต้องดำรงรักษา หรือบูรณะสถานที่และวัตถุที่มีประโยชน์ หรือคุณค่าในทางศิลปกรรม สถาปัตยกรรม ประวัติศาสตร์หรือโบราณคดี อีกทั้งต้องบำรุงรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ภูมิประเทศที่งดงาม หรือมีคุณค่าในทางธรรมชาติ

กฎหมายว่าด้วยการผังเมือง มีมาตรการรองรับการวางและจัดทำผังเมือง เพื่อให้เมืองสามารถปรับตัวได้ดี และฟื้นตัวได้เร็ว โดยผังเมืองรวมประกาศใช้บังคับเป็นประกาศกระทรวงมหาดไทย หรือออกเป็นข้อบัญญัติท้องถิ่น และสามารถแก้ไขได้ เมื่อสภาพการณ์และสิ่งแวดล้อมมีการเปลี่ยนแปลง หรือเพื่อประโยชน์สาธารณะ รวมทั้งผังเมืองเฉพาะ ที่สามารถประกาศเป็นพระราชกฤษฎีกาได้ในบางกรณี และสามารถแก้ไขได้เมื่อสภาพการณ์และสิ่งแวดล้อมเปลี่ยนไป ทั้งนี้ หากสามารถดำเนินการได้ภายใต้กรอบดังกล่าวข้างต้น จะนำไปสู่เมืองที่ปรับตัวได้ดีและฟื้นตัวได้เร็ว เพื่อขับเคลื่อนเมืองสู่ความสุขในยุคโควิด 19 หรือในอนาคตต่อ ๆ ไปได้อย่างสมดุล

 

ขอขอบคุณบทความโดย คุณวีระพงษ์ บุญญานุสนธิ์ ผู้เชี่ยวชาญพิเศษด้านการพัฒนากฎหมายผังเมือง